Ραφαέλλα Χριστοφόρου: «Θέλω να ταξιδέψω την δουλειά μου»

Βόρις Καραγιάννης

Γράφει:
Βόρις Καραγιάννης

Η καλλιτέχνης μίλησε στο Mentality10 και στον Βόρι Καραγιάννη για την τέχνη της, το δικό της αλφάβητο και ταξίδι του έργου της.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Βόρις Καραγιάννης


Πόσες φορές μπορείς να πεις για έναν άνθρωπο ότι γράφει με το δικό του αλφάβητο; Και όμως, αυτό συμβαίνει με την Ραφαέλλα Χριστοφόρου. Ζωγραφίζει γράφοντας και γράφει ζωγραφίζοντας! Από παιδί έγραφε τα δικά της γράμματα στο τετράδιο. Οι καθηγητές δεν καταλάβαιναν τι έγραφε μέχρι που έφτασε να κάνει μάθημα «γραφής» στην Γ’ Λυκείου για να περάσει τις εξετάσεις! 

Στο Πανεπιστήμιο μία καθηγήτρια εντόπισε την μοναδικότητά της. Εκεί ήταν η αρχή αυτού που η Ραφαέλλα ονομάζει «ALFARALE», ένα νέο αλφάβητο, το δικό της αλφάβητο. Είναι η αρχή για κάθε πίνακά της. Έννοιες, λέξεις, προτάσεις που μπλέκονται μεταξύ τους, αλλά και με τα χρώματα για να δημιουργήσουν έργα μοναδικά, κάποιες φορές ακατανόητα, κάποιες φορές με νόημα δημιουργημένο από τον θεατή. «Ο κάθε ένας που βλέπει τον πίνακα, μπορεί να ταξιδέψει νοηματικά όπως θέλει» μάς αναφέρει χαρακτηριστικά. 

Η Ραφαέλλα Χριστοφόρου γεννήθηκε στην Κύπρο. Σπούδασε Καλές Τέχνες στο πανεπιστήμιο University of Creative Arts. Συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές ως Επιμελήτρια εκθέσεων στο UCA. Το 2014 βραβεύτηκε με υποτροφία της ICR Recreative Scholar από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία. Έχει εκθέσει έργα της σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Κύπρο, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, το Ντουμπάι και τη Νέα Υόρκη. Η καλλιτέχνης εργάστηκε ως ακαδημαϊκός Καλών Τεχνών από το 2014 μέχρι το 2017 σε κολλέγιο στην Κύπρο και τα τελευταία χρόνια εργάζεται ως καθηγήτρια τέχνης και καλλιτεχνική διευθύντρια του Atellier of Arts στην Κύπρο.

Το δημιουργικό υπόβαθρο της δημιουργού στηρίζεται κυρίως στη «Σύγχρονη Τέχνη» και κάποια από τα έργα της σχετίζονται και με την εννοιολογική τέχνη και την «Άφηρημένη». Τα περισσότερα έργα της εξερευνούν τη γλώσσα μέσα στη μεταφορική μορφή της τέχνης. Ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις μεταλλάξεις του λόγου, όπου οι λέξεις τείνουν να χάνουν τις αναφορές και το νόημα τους, μέσω της αφηρημένης συγχώνευσής τους. Η Ραφαέλλα ζωγραφίζει το συναίσθημα της διαδικασίας της γραφής και των συμβόλων και εστιάζει στη γένεση ενός άγνωστου, καινούριου πλάσματος. Τα μέσα που χρησιμοποιεί για τη διαδικασία αυτή είναι η γραφή αυτή καθαυτή, η ζωγραφική, η μεταλλοτεχνία, η καλλιγραφία, η ποίηση, καθώς και άλλα εναλλακτικά μέσα.

Αυτοπροσδιορίζεται ως «ζωγράφος της γραφής και συγγραφέας της ζωγραφικής». Όπως λέχθηκε, σε αυτή τη φάση της καριέρας της, «αυτό είναι το πολυτιμότερο, αυθεντικότερο και ρεαλιστικότερο πάθος που έχει εκδηλώσει η καλλιτέχνης…».


- Φαίνεται ότι κατασταλάζεις στην Κύπρο… 

Ναι. Γύρισα στην Κύπρο από την Αγγλία το 2014. Ήρθα για να ηρεμήσω ουσιαστικά, αλλά βρήκα δουλειά αμέσως σε κολλέγιο ως καθηγήτρια. Έκλεισε εκεί ο κύκλος και αποφάσισα να ανοίξω το δικό μου στούντιο στο οποίο δημιουργώ και ταυτόχρονα κάνω και μαθήματα. Και από το 2017 μέχρι σήμερα είμαι εδώ…

- Και έβγαλες και την πανδημία… 

Ήταν και είναι μία πολύ δύσκολη περίοδος, ήταν μία μεγάλη πρόκληση και για εμάς και για τα παιδιά που θα έπρεπε να μαθαίνουν μέσω της τεχνολογίας. 

- Ποιο είναι το όραμά σου;

Αυτό που είχα συμφωνήσει αρχικά με τον εαυτό μου ήταν ότι δεν ήθελα να «κολλήσω» σε αυτό τον χώρο που δημιούργησα. Δεν θέλω να μείνω εδώ, ως προς την προσωπική μου δουλειά. Εννοώ ότι μπορεί να είμαι εδώ και να δουλεύω, αλλά θέλω ταυτόχρονα μέσω εκθέσεων και άλλων δραστηριοτήτων να… την ταξιδέψω τη δουλειά μου. 

- Πρακτικά, πώς λειτουργεί αυτός ο χώρος, τι πρέπει να κάνεις για να σε μάθουν και στο εξωτερικό;

Αυτή η απάντηση ξεκινά από την ερώτηση που πρέπει να απαντήσει κάθε καλλιτέχνης. «Πού θέλει να δει τη δουλειά του». Σίγουρα ζούμε στην εποχή των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης είναι πιο εύκολο κάποιος να σε δει, να σε ψάξει, να δει τη δουλειά σου. Αν και κάποιες φορές νιώθω ότι προσβάλλω το έργο μου ποστάροντάς το στα ΜΚΔ, είναι ένας τρόπος και ίσως και να μην υπάρχει εύκολα άλλος τρόπος να δείξεις την δουλειά σου σε ένα ευρύτερο κοινό. Πρέπει να το κυνηγάς. Θέλω να ταξιδέψω μαζί με τα έργα μου, δεν είναι εύκολο, αλλά ούτε δύσκολο. Φτάνει να πιστεύεις στη δουλειά σου, να είσαι αυθεντικός και να αγαπάς. 

- Ποια θα ήταν για σένα η απόλυτη καταξίωση;

Νιώθω ότι είμαι μάνα και τα έργα μου τα παιδιά μου. Και όπως μια μάνα θέλει να δει τα παιδιά της να μεγαλώνουν και να προοδεύουν, έτσι κι εγώ θέλω τα έργα μου, τα παιδιά μου, να βρεθούν εκεί που είναι καλύτερα. Θα ήθελα να δω τα έργα μου σε σημαντικές εκθέσεις, σε μουσεία. Από εκεί και πέρα με ενδιαφέρει και η συνεργασία με άλλους καλλιτέχνες. 

- Δηλαδή; 

Βλέπω τη δουλειά μου να ταιριάζει και στην μόδα και σε διακόσμηση εσωτερικού χώρου. 

- Σε γκράφιτι ας πούμε; 

Θα μπορούσε…

- Τι άλλο θα ήθελες να κάνεις;

Θα ήθελα να διδάξω το ALFARALE και πολύπλευρες έννοιές του. Έτσι ονομάζω την δουλειά μου και αλφάβητό μου. Το αλφάβητο που εφηύρα πριν πολλά χρόνια. Έγραφα με ένα δικό μου αλφάβητο. Με τα χρόνια και την εμπειρία υπάρχει ένα αλφάβητο που έχει πάρει μορφή.

- Θέλω να μου το εξηγήσεις περισσότερο όλο αυτό. 

Είναι το αλφάβητο με το οποίο γράφω! Εδώ και πολλά χρόνια. Και το αξιοποιώ, το εκμεταλλεύομαι στην προσωπική μου δουλειά. Ζωγραφίζω με τα γράμματά μου και γράφω ζωγραφίζοντας. Ό,τι κάνω προέρχεται από αυτό το αλφάβητο. 

- Από πού έχει προκύψει όλη αυτή η ιδεολογία με τα γράμματα και το αλφάβητο;

Από μωρό μου άρεσε η αίσθηση του να γράφω. Με τα χρόνια ήθελα πάντα να βρω κάτι δικό μου. Πάντα θαύμαζα την μοναδικότητα των μεγάλων καλλιτεχνών. Και έψαχνα κάτι που θα με έκανε ξεχωριστή. Στο σχολείο οι καθηγητές μου δεν μπορούσαν να διαβάσουν τα γράμματά μου…

- …θα μπορούσε επίσης να γίνεις γιατρός και να γράφεις ακατάπαυστα δυσανάγνωστες συνταγές που μόνο ο φαρμακοποιός διαβάζε (γέλια)

(γέλια) Έφτασε λοιπόν μία στιγμή που κόπηκα σε μάθημα στο Λύκειο γιατί δεν μπορούσαν οι καθηγητές να διαβάσουν τι έγραφα. Έκατσα και τους εξήγησα τι είναι το κάθε γράμμα και το σχολείο αποφάσισε ότι έπρεπε να αρχίσω να μαθαίνω από την αρχή την σωστή γραφή των γραμμάτων! Έκανα «Γραφή» στο Λύκειο. Ήμουν Γ’ Λυκείου και είχα μάθημα που κάναμε στην Α’ Δημοτικού για να μπορέσω να περάσω τις εξετάσεις. Διαπίστωσα ότι δεν μου αρέσει αυτό το αλφάβητο (γέλια). Στο Πανεπιστήμιο εξελίχθηκε όλο αυτό. Αρχικά έκανα σουρεαλιστικά έργα χωρίς το αλφάβητο ακόμα. Μέχρι που ήρθε στο Πανεπιστήμιο ένας εξωτερικός καθηγητής. Δεν θα ξεχάσω ποτέ αυτήν την ημέρα. Η καθηγήτρια έβλεπε τη δουλεία μου, δεν της έκανε καμία αίσθηση η δουλειά μου, μέχρι που είδε τις σημειώσεις μου. Το περιεργάστηκε αρκετή ώρα και με ρώτησε αν έτσι είναι ο τρόπος γραφής μου. Της απάντησα «ναι». Και αυτό που μου είπε ήταν: «Δεν ξέρω ποια είσαι, ούτε τι κάνεις. Αυτό που βλέπω εδώ είναι μία μοναδικότητα και έναν χαρακτήρα και εδώ πρέπει να δουλέψεις. Άσε ό,τι άλλο κάνεις». Μετά από αυτή τη συζήτηση απελευθερώθηκα και φτάσαμε στο σήμερα. 

- Δεν φοβάσαι ότι επαναλαμβάνοντας αυτήν την μοναδικότητα, κάποια στιγμή μπορεί να φτάσεις και να την «ξεχειλώσεις», να την «κουράσεις»;

Μπορεί κάποια στιγμή να κουραστώ και εγώ, αν και δεν το νομίζω γιατί εξελίσσεται συνεχώς.

- Υπάρχει κάποιος άλλος ζωγράφος που ζωγραφίζει γράφοντας λέξεις;

Η γραπτή γλώσσα είναι παντού και πάντα, από την αρχή του πολιτισμού. Περισσότερο στον τομέα των graphic designers, υπάρχει μία τεχνοτροπία να δημιουργείς κάτι με γράμματα, αλλά όχι με ένα άλλο αλφάβητο. Το δικό μου δεν μπορείς να το διαβάσεις εύκολα. Μπλέκονται τα γράμματα μεταξύ τους, γίνεται αναγραμματισμός πολλές φορές. 

- Άρα την ώρα που θα ξεκινήσεις τη δουλειά σου, σκέφτεσαι μία έννοια;

Όχι πάντα. Μπορεί να ξεκινήσω με μία λέξη αλλά στην πορεία να γίνει κάτι άλλο. Αλλά όλα ξεκινούν από τα γράμματα. 

- Προφανώς για τον κάθε καλλιτέχνη η αρχή της δουλειά του είναι η δική του έκφραση. Η δική του ανάγκη. Αλλά εκθέτοντας την δουλειά του σε κοινό, προφανώς ενδιαφέρεται και για το πώς βλέπει κάποιος άλλος την δουλειά του. Αισθητικά κάποιος είναι εύκολο να κρίνει τη δουλειά σου. Νοηματικά όμως, δεν νιώθεις ότι μπορεί να αφήνεις τον θεατή της δουλειά σου λίγο μακριά τα νοήματά σου; Σε ενδιαφέρει πώς θα δει κάποιος τους πίνακές σου ή ίσως αφήνεις και τον καθένα να δει αυτά που θέλει;

Αυτό το τελευταίο είναι μία άποψη. Δηλαδή ο κάθε ένας που βλέπει τον πίνακα να ταξιδέψει νοηματικά όπως θέλει. Από την άλλη εγώ δίνω πάντα μία κατεύθυνση, κάποια στοιχεία, κάποια νοηματικά τεκμήρια του τι εγώ έφτιαξα. Ακόμα και στον τίτλο μπορεί να δώσω κάποια «κλειδιά». 

- Ποια ζητήματα θίγεις μέσα από τη δουλειά σου;

Η δουλειά μου έχει να κάνει κάποιες φορές με διάφορα όντα που προσπαθούν να μιλήσουν και να εξελιχθούν. Εγώ προσπαθώ να εξουδετερώσω τα συναισθήματά μου μέσω από τους πίνακες. 

- Πώς εξουδετερώνεις τα συναισθήματά σου;

Γράφοντας μέσα από τον πίνακα. Μπορεί να είναι μία λέξη, μπορεί να είναι ένα συναίσθημα. Αλλά και μέσα από τα χρώματα. 

- Ποια έννοια σε απασχολεί περισσότερο;

Υπάρχει μελαγχολία σε κάποια έργα μου, αλλά υπάρχει πάντα μία ελπίδα. 

- Μέσα στο 2021 έκανες την πρώτη σου μεγάλη ατομική έκθεση στη Λεμεσό…

Είναι ουσιαστικά η πρώτη μου δουλειά και νιώθω ευγνώμων που τελικά έγινε μέσα σε όλα αυτά που ζούμε. Ακυρώθηκε 2 φορές, αλλά ευτυχώς έγινε την τρίτη (Μάρτιος 2021, Πολιτιστικό Κέντρο ΤΡΑΚΑΣΟΛ στη Λεμεσό). Νιώθω ευγνωμοσύνη για τον κόσμο που ήρθε και που ένιωσε.

- Και η συνέχεια;

Ετοιμάζομαι για δύο ομαδικές διεθνής εκθέσεις. Η μία στη Μαδρίτη τον Σεπτέμβρη και η άλλη τον Οκτώβρη στην Αυστρία, στο Ίνσμπρουγκ. ♦